Watersysteemheffing stijgt vier keer sneller dan inflatie, inwoners betalen bijna alles

AWP wil eerlijker verdeling van de waterschapslasten

26 mei 2021 – De Unie van Waterschappen heeft de cijfers over 2020 bekend gemaakt. En wat blijkt? De totale opbrengst van de watersysteemheffing* steeg in 2020 met 4,9%. Dat is bijna 4x de inflatie van 1,3% in 2020. De AWP vindt die lastenstijging buitensporig.  Het is volgens het CBS ook de hoogste lastenstijging sinds 2009. De AWP wil dat de verdeling van de waterschapslasten tussen burgers, boeren en bedrijven meer in balans komt.

*  De watersysteemheffing is bedoeld voor ‘droge voeten’ om  de kosten te dekken van beheer en onderhoud van het systeem van sloten en dijken in het waterschap. De andere waterschapsbelasting, de zuiveringsheffing, dekt de kosten van onderhoud en investeringen van de rioolwaterzuivering. Dit artikel gaat alleen over de watersysteem-heffing. 

Lees ook: ‘Nergens in Nederland is de watersysteemheffing zo hoog als in Delfland’ (AD, juni 2021)

Lastendruk huishoudens

Voor huishoudens steeg de watersysteemheffing in één jaar zelfs met 5,4%. “Te gek voor woorden”, vindt de Algemene Waterschapspartij (AWP). “Burgers zijn de melkkoe van de waterschappen”. Ter vergelijking: de watersysteemheffing voor bedrijven steeg slechts met 2,9% in 2020, precies de helft van de stijging bij de inwoners (Tabel 1).

De AWP vraagt al jaren om een eerlijker verdeling van de waterschapslasten. Gemiddeld komt nu al bijna 80% van de watersysteemheffing op het bordje van de inwoners. Boeren en bedrijven betalen maar voor bijna 21% mee aan droge voeten en veilige dijken. Het bestuur van ieder waterschap kan zelf de lastenverdeling tussen burgers en bedrijven aanpassen, binnen de bandbreedte die de Waterschapswet biedt. Daar pleit de AWP voor, maar het is een hele uitdaging om de meerderheid achter zo’n voorstel te krijgen.

 

Watersysteemheffing

Door naar de details. De watersysteemheffing zit nogal ingewikkeld in elkaar en er zijn grote verschillen tussen de waterschappen. Tabel 2 toont per waterschap hoe de watersysteemheffing is verdeeld over de zes subcategorieën. De eerste twee subcategorieën worden door de inwoners betaald. De overige subcategorieën zijn boeren, bedrijven, wegen en natuurterreinen.

  1. De subcategorie ‘Ingezetenen’ (= alle inwoners van een waterschap) brengt het meeste belastinggeld op. Omdat iedereen moet meebetalen, wordt dit de ‘solidariteitsheffing’ genoemd. De solidariteitsheffing bedroeg in totaal € 659 mln. (41%) in 2020. Helemaal solidair gaat dat niet, want de solidariteitsheffing is een vast bedrag per per huishouden, ongeacht het aantal gezinsleden. Dat is anders dan bij de zuiveringsheffing, waar 1-persoonshuishoudens één-derde betalen van wat meerpersoonshuishoudens moeten afdragen.
  2.  De tweede subcategorie ‘woningen’ droeg € 609 mln. bij aan de watersysteem-heffing (38%). Maar huurders zijn ook de klos! Weliswaar betalen zij niet rechtstreeks aan het waterschap, maar woningbouwverenigingen en andere verhuurders berekenen de watersysteemheffing op woningen gewoon door in de huur.

    Conclusie: inwoners betalen 41% solidariteitsheffing + 38% woningheffing = 79% van de watersysteemheffing. De resterende 21% wordt bijgedragen door de geborgde belangen.

  3. De derde subcategorie ‘niet-woningen’ bestaat uit bedrijven, kantoren en de glastuinbouw, goed voor € 140 mln (9%) in 2020. Veel minder dan de woningen bijdragen. Toch wordt de subcategorie ‘woningen’ in de waterschappen vertegenwoordigd door de bedrijven.
  4. De vierde subcategorie ‘overig ongebouwd’ bestaat hoofdzakelijk uit boeren – maar ook parken, sportvelden en begraafplaatsen vallen hieronder. Deze subcategorie droeg  € 158 mln. (10%)  bij in 2020, meer nog dan de subcategorie bedrijven. Boeren betalen tussen de €40 en €100 per ha akker of weiland, dat verschilt per waterschap.
  5. De vijfde subcategorie ‘wegen’ is goed voor € 28 mln. (2%). Deze subcategorie wordt in het waterschap vertegenwoordigd door de boeren. Door het Wegenarrest uit 2018 gingen wegen flink minder betalen, en dat moest binnen de categorie ongebouwd worden opgevangen door een lastenstijging bij de subcategorie boeren.
  6. De zesde subcategorie zijn de eigenaren van natuurterreinen, zoals Staatsbos-beheer, Natuurmonumenten en de provinciale Landschapsverenigingen. Het tarief per ha natuurterrein is gekoppeld aan het boerentarief per en komt effectief uit rond de 2% van het boerentarief. De totale bijdrage van natuur is € 4 mln, wat neerkomt op een verwaarloosbare 0,25% van de totale watersysteem-heffing van € 1,6 miljard. Om dit in perspectief te zien: omgerekend nog géén euro per huishouden.

Solidariteit

De solidariteitsheffing verschilt per waterschap, van € 44 in waterschap De Dommel tot € 123 per huishouden in Delfland, een factor 2,5 verschil! Er zijn zes water-schappen waar de solidariteitsheffing lager is dan € 65 per huishouden. Maar ook zeven waterschappen waar de solidariteit € 100 euro of meer bedraagt (Tabel 3).

De AWP snapt wel dat de kosten voor ‘droge voeten’ op de zandgronden in het Oosten en Zuiden van Nederland lager zijn dan in de polders in het Westen en Noorden. Maar het zou het pas echt ‘solidair’ zijn als inwoners overal in Nederland ook dezelfde solidariteitsheffing zou betalen. Voor de economie in bijv. de Achterhoek is het toch ook belangrijk dat bijv. Den Haag niet onderwater komt te staan? Solidariteit is dus welbegrepen algemeen belang.

Ook komt het voor dat inwoners in een buurgemeente veel lagere waterschapslasten betalen, omdat ze in een ander waterschap wonen. Dat is natuurlijk niet uit te leggen. Het kan nog vreemder: zo loopt de grens tussen Delfland en Schieland dwars door Rotterdam, met een verschil van bijna 150 euro voor een gezin met eigen woning aan de overkant van de straat.

Eerlijk verdelen

De watersysteemheffing is een gesloten belasting: als de inwoners procentueel meer opbrengen, gaan de lasten in een andere subcategorie automatisch naar beneden. Gemiddeld komt nu al bijna 80% van de watersysteemheffing op het bordje van de inwoners: 41% via solidariteitsheffing + 38% via de woningheffing. De overige 21% wordt opgebracht door boeren, bedrijven en glastuinbouw. Voor de AWP is het duidelijk: de verdeling van de watersysteemheffing over de zes subcategorieën is uit balans.

De verschillen tussen de waterschappen zijn ook groot. Zo betaalden de inwoners in waterschap Zuiderzeeland slechts 64% van de watersysteemheffing, terwijl burgers in Delfland ruim 90% bijdroegen in 2020. De AWP wil dat de verdeling van de waterschaps-lasten tussen burgers, boeren en bedrijven meer in balans komt. “Als dit zo doorgaat, zijn er over 10 jaar waterschappen waar de burgers alles betalen”.

WOZ op woningen en bedrijven

De AWP heeft jarenlang een sterke lobby gevoerd voor lagere waterschapslasten voor de inwoners. Uiteindelijk heeft de Unie van Waterschappen eind 2020 het voorstel overgenomen om althans de watersysteemheffing op woningen eerlijker te maken, door tariefdifferentiatie tussen woningen en ‘niet-woningen’ mogelijk te maken.

Minister Van Nieuwenhuizen had eind 2020 al aangekondigd om het voorstel van de Unie ongewijzigd door te sturen naar de Tweede Kamer. Toch heeft VNO-NCW begin 2021 de tariefdifferentiatie tussen huizen en bedrijven via de VVD-minister opnieuw ter discussie gesteld. Het is nu afwachten hoe het nieuwe kabinet hier mee omgaat, en of het belastingstelsel van de waterschappen ook echt eerlijker wordt.

Lees ook: ‘Watersysteemheffing stijgt sneller dan inflatie in 2020’ (Waterforum, juni 2021)

 

 

 

 

 

 

Hans Middendorp, vicevoorzitter AWP

 

Overzicht watersysteemheffing alle waterschappen 2020

 

 

 

Doe jij ook mee met de AWP? Samen voor water en klimaat!
Word lid voor maar 25 euro per jaar.

Word lid!

Laatste nieuws en opiniestukken

Samen voor water en klimaat in regio Amsterdam en 't Gooi

Nieuws 26 sept. 2021 - Waterschap Amstel, Gooi en Vecht omvat een gebied van 700 vierkante km en 1,3 miljoen inwoners. Met grote steden zoals Amsterdam, ...

Zeespiegelstijging veroorzaakt klimaatramp

Nieuws 25 sept 2021 - Onderstreept door dreigende muziek laat een Duits verkiezingsfilmpje zien hoe drie miljoen klimaatvluchtelingen uit Nederland opvan...

Afschaffen geborgde zetels: kabinet moet knoop doorhakken!

Opinie 13 september 2020 - 'Historisch' wordt het nu al genoemd. Nooit eerder was er een Kamermeerderheid vóór afschaffing van de geborgde zetels in de...