Afschaffen geborgde zetels: knoop doorhakken!

AWP pleit voor principebesluit in kabinetsformatie

13 september 2020 – ‘Historisch’ wordt het nu al genoemd. Nooit eerder was er een Kamermeerderheid vóór afschaffing van de geborgde zetels in de waterschaps-besturen. GroenLinks en D66 dienden vorige maand het initiatiefwetsvoorstel samen in. Daarop lieten PVV, PvdA, SP, PvdD en JA21 aan Nieuwsuur weten dat zij ook vóór het afschaffen van de geborgde zetels zijn. Samen hebben deze 7 partijen 76 zetels in de Tweede Kamer – een meerderheid van precies 1 zetel.

Lees ook: “Vaste zetels voor boeren en bedrijven zijn uit de tijd” (Trouw)

In de huidige situatie bepalen de geborgde zetels, met hulp van boeren en mensen uit het bedrijfsleven die bij andere fracties zitten, zoals de VVD, CDA en SGP, wat er bij een waterschap gebeurt. Het aantal gegarandeerde zetels moet daarom in elk geval fors omlaag”, zegt AWP-voorzitter Ron van Megen.

En als de Tweede Kamer toch een klein aantal geborgde zetels wil handhaven, dan moet zeker ook de spelregel vervallen dat er altijd een geborgde zetel als bestuurslid (‘heemraad’) in het College moet worden benoemd. Want daardoor bepalen de geborgde zetels de facto met welke partijen er een coalitie wordt gevormd. “En dat is dus altijd een conservatief College, omdat er ook veel agrariërs en ondernemers bij de conservatieve partijen zitten”.

Klimaatschade

De Algemene Waterschapspartij (AWP) heeft van oudsher het standpunt gehuldigd dat 1 geborgde zetel per geborgde categorie ruim voldoende is om inbreng en kennis vanuit specifieke belangen te borgen. Maar de laatste jaren is het standpunt van de AWP wel aangescherpt. “De wereld verandert, het klimaat verandert, maar binnen het waterschap hebben de geborgde zetels vooral oog voor hun waterschapslasten. Terwijl wij het over klimaatverandering en klimaatschade door droogte en hoosbuien willen hebben. Want daar ligt een enorme taak voor de waterschappen!”

Lees ook: “Boeren en bedrijven blokkeren aanpak wateroverlast en droogte” (De Stentor)

Een voorbeeld: In waterschap Vallei en Veluwe, tussen de IJssel en de Utrechtse Heuvelrug, worden 23 van de 30 zetels in het waterschapsbestuur gekozen door de 1,1 miljoen inwoners. De inwoners betalen zowat de volledige rekening van 65 miljoen euro voor droge voeten (85 procent). Boeren betalen samen slechts 6 procent en bedrijven bijna 8 procent van de rekening. Toch hebben ze elk drie geborgde zetels in het waterschapsbestuur. Samen met hun vrienden bij VVD, SGP en Lokaal Water-beheer hebben bedrijven en boeren de beslissende stem bij de besluitvorming in het waterschapsbestuur. Lage tarieven zijn voor hen het belangrijkst. Recent – je gelooft het niet! – stemden ze zelfs voor uitstel van de uitgaven voor klimaatadaptatie.

Vaste zetel voor boeren en bedrijven is uit de tijd (foto: Pixabay)

 

Advies: afschaffen!

Vorig jaar al adviseerde de commissie Boelhouwer om de geborgde zetels in het waterschapsbestuur allemaal af te schaffen. In de meeste waterschappen zijn er 7 geborgde zetels, alleen in de 4 waterschappen in Zuid-Holland zijn dat nog 9 geborgde zetels, van de 30 zetels in totaal. Als de Tweede Kamer niet zo ver wil gaan, is het advies om de geborgde categorie Ongebouwd (gedomineerd door de agrariërs) en de categorie Natuur (beheerders van grote natuurterreinen) met elk maximaal twee zetels te laten voortbestaan. Natuurmonumenten, één van de terreinbeheerders, heeft al laten weten dat zij vóór volledige afschaffing van de geborgde zetels is.

Maar minister Van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat hield zich op de vlakte. Na het duidelijke advies van de commissie Boelhouwer vroeg zij aan het Orgaan Fysieke Leefomgeving (OFL) om alle betrokkenen nogmaals te horen. Met als conclusie dat een wetswijziging vóór de waterschapsverkiezingen in 2023 ‘niet haalbaar’ zou zijn. Commissie-voorzitter Jan Boelhouwer heeft daar geen goed woord voor over. “Waar bemoeien ze zich mee? Dat was toch helemaal niet de vraag aan het OFL? Maar ze geven wèl het signaal af: nou, laat nog maar even zitten. De minister moet nu lef tonen.”

Lobby

De organisaties achter de boeren, bedrijven en natuurterreinen stellen zich op als keiharde lobby voor hun eigenbelang. Recent voorbeeld: na een langdurig overleg-traject heeft de Unie van Waterschappen met inbreng van alle politieke partijen en de geborgde zetels een bescheiden compromispakket ingediend met voorstellen om de waterschapsbelasting te moderniseren. De geborgde belangen hebben steeds flink op de rem getrapt. Hoognodige structurele aanpassingen zijn opnieuw doorgeschoven naar de toekomst.

Maar zelfs toen stopte de lobby nog niet. Want er was één puntje dat VNO-NCW en MKB-Nederland niet zinde: om in de waterschapsbelasting onderscheid te maken tussen woningen en bedrijven, zoals ook gebruikelijk bij gemeenten. Buiten de Unie om zijn zij alsnog gaan klagen bij de minister. En nu? Gaat de Unie van Water-schappen hier alsnog korte metten mee maken? Of zijn de geborgde belangen te sterke spelers voor de Unie?

Boeren waren van oudsher de baas in het waterschap (foto: Pixabay)

 

Knoop nu doorhakken

De AWP hoopt dat nu in de kabinetsformatie de knoop wordt doorgehakt. “Er moet echt iets gebeuren! Wij krijgen het niet meer uitgelegd aan onze kiezers dat er überhaupt nog zoiets bestaat als geborgde zetels in Nederland. Vergeet ook niet dat de inwoners nu al gemiddeld bijna 80% van de watersysteemheffing betalen, en de geborgde zetels dus nog maar 20%. Terwijl de meeste uitgaven buiten de bebouwde kom worden gedaan. Voor het draagvlak voor de waterschappen is dat funest”, vindt Hans Middendorp, vicevoorzitter van de AWP en trekker van de strategiecommissie van de AWP.

“Het besluit over de geborgde zetels moet ruim op tijd voor de waterschaps-verkiezingen van 2023 worden genomen. Anders zitten we nog weer vier jaar, dus minstens tot 2027, vast aan de huidige verhoudingen”. Wat de AWP betreft, valt er alleen nog te praten over een rol van de geborgde zetels in een nieuwe advies-commissie. Van daaruit kunnen ze het waterschapsbestuur adviseren, maar doen ze niet meer mee in de besluitvorming. Ook andere belangengroepen, zoals huis-eigenaren en huurders, kunnen in die nieuwe adviescommissie een plekje krijgen.

 

 

 

 

 

 

Hans Middendorp en Ron van Megen

Doe mee met de AWP! Samen voor water en klimaat.
Word lid voor maar 25 euro per jaar.

Word lid!

AWP wil gelijk democratisch speelveld

Nieuws 1 dec. 2021 - De Tweede Kamer spreekt in de week na Sinterklaas  over aanpassing van de Wet financiering politieke partijen (Wfpp). De AWP vindt ...

Online trainingen voor lokale partijen in waterschappen en provincies

Nieuws De Algemene Waterschapspartij heeft afspraken gemaakt met het Kennispunt Lokale Partijen, zodat ook onze leden kunnen profiteren van het brede cur...

Afschaffen geborgde zetels hoeft niet te wachten op wijziging waterschapswet

Nieuws 16 nov. 2021 - Vertragingstactiek? In keurige juridische bewoordingen betogen drie gerenommeerde juristen dat er eerst moet worden gekeken naar fu...