Afvalwater wordt business!

Van publieke kostenpost naar private opbrengst?

10 aug. 2014 – Wie trekt er straks nog de WC door? De zuiveringsheffing voor burgers zal flink stijgen bij ongewijzigd beleid. De AWP vraagt om een nieuwe, integrale visie op de verdeling van kosten en opbrengsten in de afvalwaterzuivering.

De rol van één rwzi ‘waar al het afvalwater wordt gezuiverd’, gaat veranderen. Afvalwater is in de toekomst geen kostenpost meer, maar wordt een bron van opbrengsten! Nu wordt nog alle afvalwater afgevoerd door het riool van de gemeente naar de rioolwaterzuiverings-installatie (rwzi) van het waterschap. Daar wordt het afvalwater, tegen zo laag mogelijk maatschappelijke kosten, opgewerkt tot water, dat schoon genoeg is om op het oppervlakte-water te lozen, en dat niet tot enorme zuurstoftekorten leidt.

Maar de trend is ontegenzeggelijk naar nieuwe zuiveringstechnieken, waarmee fosfaat, papiervezel, stikstof en kalium kunnen worden teruggewonnen, en al het organisch materiaal wordt vergist tot biogas. Met moderne membraantechnologie (MBR) kan zelfs water van ‘drinkwaterkwaliteit’ worden teruggewonnen uit het smerigste afvalwater. Dow Chemical in Terneuzen bespaart op de kosten van proceswater met gezuiverd afvalwater uit de rwzi bij Terneuzen.

Afvalwater (foto: Pixabay)

Bedrijfsleven haalt eigen krenten uit eigen afvalwater

Het businessmodel van één publieke, centrale rwzi voor al het afvalwater helemaal ‘end-of-pipe’ verandert nu naar een situatie waarbij, naast de centrale rwzi, er ‘bovenstrooms’ een groot aantal kleine, decentrale zuiveringsinstallaties al zo veel mogelijk energie en grondstoffen terugwinnen.  Neem het voorbeeld van chocoladefabrikant Mars: de suiker, het vet en de nootjes in het afvalwater worden biologisch omgezet in 3 miljoen m3 biogas, waarmee een besparing van 10% in de totale energiebehoefte van de Marsfabriek wordt gerealiseerd, plus een vermindering van de waterzuiveringsheffing van het waterschap. Zo snijdt het mes aan twee kanten.

Nog een voorbeeld: Het Groningse ESD-SIC, producent van siliciumcarbide, gaat volgend jaar het afvalwater van AkzoNobel Delfzijl, dat nu nog in de Eems wordt geloosd, hergebruiken om te besparen op de inkoop van chemicaliën als zout, zuur en loog. En omdat er 85% minder drinkwater wordt verbruikt, vallen ook de kosten voor proceswater  flink lager uit. En het derde financieel voordeel is, alweer, een lagere lozingsheffing.

AWP wil integrale visie op verdeling van kosten en opbrengsten van de afvalwaterzuivering

In de huidige heffingenmethodiek van de zuiveringsheffing, wordt door een bedrijf betaald op basis van het Zuurstof Bindend Vermogen (ZBV) van het afvalwater. Hoe meer zuurstof het afvalwater consumeert, hoe hoger de heffing. Maar afvalwater dat veel zuurstof verbruikt, bevat ook de meeste energie en grondstoffen om terug te winnen.

Bedrijven zullen steeds meer grondstoffen en energie zelf terugwinnen. Gevolg is wel dat de publieke rwzi’s met het laagwaardige afvalwater blijven zitten, terwijl ondernemingen ‘er met de waardevolle stoffen en de warmte vandoor gaan’. Het resterende ‘dunne’ afvalwater kan minder efficiënt op de rwzi worden verwerkt, omdat de winbare grondstoffen al zijn teruggewonnen voordat het afvalwater wordt geloosd op het riool. Soms moet het eenzijdige afvalwater op de rwzi zelfs worden ‘verrijkt’ omdat anders de biologische omzettingen minder efficiënt worden. En er ontstaat overcapaciteit op de rwzi’s, omdat het totale aanbod van afvalwater terugloopt.

Publieke financiering van rwzi’s wordt uitgehold – AWP zegt nee tegen ‘anti-afhaaksubsidie’

Het kan zelfs nog gekker: grote bedrijven ontvangen een anti-afhaak korting op de zuiverings-heffing, om ze als ‘klant’ te behouden voor de publieke rwzi van het waterschap. Heineken was recent in het nieuws omdat het een korting van drie ton ontving op haar zuiveringslasten van 1,3 miljoen euro, als ze NIET haar eigen voorzuiveringsinstallatie zou bouwen. En Heineken is niet het eerste bedrijf dat zo’n anti-afhaaksubsidie ontvangt.

Als grote bedrijven als Heineken toch grote volumes schoon effluent gaan lozen, hoeft nu niks te worden betaald. Bovendien wordt het, door de verdunning, op de rwzi minder rendabel om grondstoffen terug te winnen. Dan zou de decentrale zuiveraar wel de opbrengsten krijgen, maar niet meebetalen aan de kosten van de publieke rwzi? Deze ontwikkeling leidt tot een kostenverhoging per m3 afvalwater, die uiteindelijk zal worden teruggelegd bij de burgers. Dat dit geen denkbeeldig scenario is, blijkt uit de recente politieke ophef door het SP-Kamerlid Paulus Jansen, die liefst het afhaken wettelijk zou willen verbieden.

‘Niet de boel op slot met de verkeerde subsidies, maar omarm juist alle innovaties die leiden tot het duurzaam sluiten van de waterketen!’

De AWP is voorstander van het sluiten van de keten, door grondstoffen en energie terug te winnen. Wij vinden het een goede zaak, als grote bedrijven met veel organische vervuiling, investeren in hun eigen zuiveringsinstallatie om grondstoffen en energie lokaal opnieuw te gebruiken. Deze ontwikkeling wordt nu geblokkeerd met een anti-afhaaksubsidie. Gevolg: die bedrijven investeren nu niet in moderne waterzuivering, hun bedrijfsprocessen worden niet geoptimaliseerd, en kennis wordt niet ontwikkeld. Kennis, die we nodig hebben om onze welvaart ook duurzaam op peil te houden.

Met de anti-afhaak subsidie wordt het monopoly van de rwzi in stand gehouden. Op de korte termijn is dat voordeliger voor de consument. Maar is dat ook zo op de lange termijn? Zijn overheids-rwzi’s werkelijk goedkoper en efficiënter dan commerciële zuiveringen?

Of is er misschien sprake van structurele overcapaciteit in de afvalwaterzuivering in Nederland, nu of in de toekomst? En blijven we die overcapaciteit via de anti-afhaaksubsidie tot in lengte van dagen financieren met gemeenschapsgeld? Voorlopig mag de anti-afhaaksubsidie nog doorgaan van Brussel. In 2012 pleitte toenmalig staatssecretaris Atsma in Brussel met succes voor verlenging van de regeling.

Waterschappen moeten nu al plan maken om zuiveringsheffing voor burgers betaalbaar te houden

Wordt zuivering van wc-water straks te duur voor de burgers? De AWP wil dat de zuiverings-heffing voor burgers niet harder stijgt dan de inflatie.

  • De AWP pleit voor een evaluatie per waterschap van trends in de exploitatielasten van de rwzi’s versus inkomsten uit heffingen + opbrengsten uit afvalwater.
  • De AWP vindt dat elk waterschap met een plan van aanpak moet komen, hoe de rwzi’s in de komende tien jaar en ook daarna, tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten kunnen blijven opereren.

Waterschappen moeten zich nu al beraden op de veranderingen in de afvalwaterverwerking, en op mogelijke verdienmodellen voor de rwzi’s. Ook moet goed gekeken worden naar synergie in samenwerking van het waterschap met de voorzuiveringen van bedrijven.

 

 

 

 

 

 

Hans Middendorp,

met bijdragen van Albert Jansen en Eric Oosterom

(opiniebijdrage op persoonlijke titel)

 

 

 

 

Doe je ook mee?

De AWP zoekt mensen met hart voor water, die willen meedenken over oplossingen voor waterproblemen.

Met jouw bijdrage van € 20, - per jaar steun je ons!

Word lid!

Laatste nieuws en opiniestukken

Waterschapslasten oneerlijk verdeeld, vindt de AWP

Opinie 7 sept 2019 - De AWP pleit voor een eerlijker verdeling van de waterschapslasten. Het enorme pakket aan aanpassingen dat de Unie van Waterschappen i...

Koninklijke onderscheiding voor Jan van Oorschot

Nieuws 26 april 2019 - AWP-bestuurder mr. Jan van Oorschot werd vandaag verrast met een Koninklijke onderscheiding. Burgemeester drs. K. Loohuis van Hoogevee...

Overgebleven medicijnen gaan niet in het toilet

Nieuws 12 april 2019 - Uit een grote enquête blijkt dat overgebleven* medicijnen vrijwel nooit door het toilet gespoeld worden. Inspanningen om oude medic...