Heldere norm nodig voor wateroverlast

3 mei 2017 – Het klimaat verandert en het regent vaker, en vooral harder. Hoosbuien komen nu al vaker voor, en volgens het KNMI wordt dat in de toekomst nog erger. De AWP pleit voor uniforme en herkenbare normen voor neerslag. “Dat maakt het voor bewoners concreet en vergroot het waterbewustzijn”.

Hoosbui in wijk Bezuidenhout, Den Haag, op 1 sept. 2017 (foto: Middendorp)

Neerslagnormen voor gemeenten en waterschappen

Om te beginnen  hanteren de gemeenten niet dezelfde normen voor neerslag als de waterschappen. Hoe zit dat?

Gemeenten rekenen met normbuien die nog nèt door de riolering moeten kunnen worden afgevoerd. Riolering ontworpen op normbui 8 moet eens in de twee jaar 19,8 mm neerslag kunnen afvoeren. Voor normbui 9 geldt 29,4 mm 1x in 5 jaar en voor normbui 10 geldt: 35,7 mm 1x in 10 jaar. De normbuien zijn gebaseerd op buienreeksen over de periode 1955-1979.

Waterschappen rekenen met neerslagkansen voor buien gemeten over 24 uur ‘voor neerslaghoeveelheden die eens in de T=10, 50 of 100 jaar voorkomen’. Voor de bebouwde kom geldt de strengste norm, waarbij sloten pas mogen overlopen bij een zeldzame bui die slechts “1x in de 100 jaar” voorkomt. Waterschappen baseren zich op klimaatreeksen van KNMI, voor het laatst bijgesteld in 2014.

 

Alweer een zeldzame bui?

Maar wat betekent “eens in de 100 jaar”? Als vandaag zo’n zeldzame bui valt, kan het over een week gewoon nog een keer gebeuren. De kans daarop is natuurlijk zeldzaam klein, zoiets als 10x of vaker achter elkaar zes gooien, maar het kán toch gebeuren.

Bovendien vallen hoosbuien al gauw buiten de normen van gemeenten en waterschappen. Een lokale hoosbui van bijvoorbeeld 40 mm in drie kwartier kan gewoon niet snel genoeg weglopen via de straatkolken in de riolering terwijl diezelfde 40 mm neerslag verdeeld over 24 uur wel veel maar nog zeker niet extreem is. Hoosbuien komen steeds vaker voor. Het KNMI heeft in Nederland in 2016 honderd hoosbuien van meer dan 60 mm neerslag geteld.

Burger moet neerslag norm ook begrijpen

Voor de burger is het – op z’n zachtst gezegd – verwarrend. Wanneer ben je zelf aansprakelijk voor schade door regenwater, wanneer is gemeente of waterschap verantwoordelijk en wanneer betaalt de verzekering de schade? In het Verenigd Koninkrijk is onlangs een spraakmakende evaluatie verschenen van de enorme regenwateroverlast in de afgelopen jaren langs de Britse westkust. Daarin wordt gepleit om die statistische normberekening te vervangen door een harde, herkenbare norm.

Normen voor neerslag moeten zo zijn vastgesteld, dat gewone mensen die normen ook kunnen begrijpen om zelf te beoordelen hoe groot het risico op natte voeten is. De Algemene Waterschapspartij stelt voor om in stedelijk gebied te kiezen voor een uniforme neerslagnorm, bijvoorbeeld als volgt: max. 40 mm wateroverlast per uur in combinatie met max.100 mm wateroverlast per etmaal.

Leven met water = waterbewustzijn

Verzekeringstechnisch zou een duidelijke neerslagnorm goed zijn voor het waterbewustzijn en een aansproring tot zelfredzaamheid. Schade bij een kleine bui? Gemeente en waterschap zijn alleen aansprakelijk bij aantoonbaar achterstallig onderhoud. Valt er meer regenwater dan de norm? Dan is het overmacht en valt waterschap en gemeente niets te verwijten. Dekt de verzekering de waterschade bij een grote bui? Alleen als de neerslagnorm is overschreden.

“Natuurlijk moet de statistische berekening van regenbuien niet over boord, maar dat is vooral intern voor de techneuten van gemeente en waterschap. Voor gewone mensen moeten er heldere normen worden afgesproken, zodat iedereen weet waar hij of zij aan toe is” zegt Hans Middendorp, landelijk vice-voorzitter van de Algemene Waterschapspartij. “En dat motiveert mensen om gezamenlijk in actie te komen als er toch vaak schade is. Want zonder de bewoners kunnen gemeenten en waterschap het risico op wateroverlast niet goed oplossen”.

Hoosbui in wijk Bezuidenhout, Den Haag, op 1 sept. 2017 (foto: Middendorp)

Wat is een hoosbui die 1x per 100 jaar voorkomt?

Voor het watersysteem gelden normen voor wateroverlast, uitgedrukt in kansen. Voor de bebouwde kom geldt dat de sloten pas mogen overlopen bij een bui die “1x in de 100 jaar” voorkomt. Dat is dan een statistische bui gemeten over 24 uur. Maar voor echte hoosbuien heb je weinig aan zulke normen. Een lokale hoosbui van bijvoorbeeld 40 mm in korte tijd kan gewoon niet snel genoeg weglopen in de riolering (dus: wateroverlast!) terwijl het nog geen extreme hoeveelheid neerslag is, gemeten over 24 uur.

Wél kan het waterschap nadenken over scenario’s, hoe om te gaan met hoosbuien. Welke kant kun je het water nog opsturen om extreme overlast en eventuele schade te beperken. Er worden steeds betere computermodellen gemaakt om de effecten te voorspellen van regenbuien. Daarmee kun je regenbuien simuleren en zie je op een kaart in elke straat de regenplassen groter worden. Zo’n tool helpt om de gevolgen van hoosbuien in één oogopslag duidelijk te maken, ook voor gewone mensen.

Liever heldere normen voor wateroverlast

In het Verenigd Koninkrijk is onlangs een spraakmakende evaluatie verschenen van de enorme regenwateroverlast in de afgelopen jaren. Daarin wordt gepleit om de statistische norm (“bui die 1x per 100 jaar valt”) te vervangen door een herkenbare norm: bijv. 50 mm wateroverlsst per uur, of 100 mm wateroverlast per etmaal. De precieze norm moet dan wel eerst door de waterschappen per wijk worden bepaald, afhankelijk van de lokale situatie. De Algemene Waterschapspartij staat zeer positief tegenover het idee van zo’n simpele en heldere norm, omdat op deze manier in één klap duidelijk is wanneer hevige regenval verandert in overmacht.

Ook op het platteland zou zo’n concrete norm veel helderheid verschaffen. Aan het begin van de zomer in 2016 zijn in Brabant en Limburg veel landbouwpercelen ‘verzopen’, maar de hoosbuien waren volgens de staatsecretaris niet ‘zeldzaam’ genoeg om delen van Brabant en Limburg tot rampgebied te verklaren – waardoor de boeren niet in aanmerking kwamen voor enige compensatie. Een duidelijke neerslagnorm zou veel helderheid geven. Ook kunnen boeren gemakkelijker nadenken over extra maatregelen als duidelijk is hoeveel water er extra moet worden opgevangen.

 

 

 

 

 

 

Hans Middendorp

(Opiniebijdrage op persoonlijke titel)

Doe je ook mee?

De AWP zoekt mensen met hart voor water, die willen meedenken over oplossingen voor waterproblemen.

Met jouw bijdrage van € 20, - per jaar steun je ons!

Word lid!

Laatste nieuws en opiniestukken

Koninklijke onderscheiding voor Jan van Oorschot

Geen categorie 26 april 2019 - AWP-bestuurder mr. Jan van Oorschot werd vandaag verrast met een Koninklijke onderscheiding. Burgemeester drs. K. Loohuis van Hoogevee...

Overgebleven medicijnen gaan niet in het toilet

Nieuws 12 april 2019 - Uit een grote enquête blijkt dat overgebleven* medicijnen vrijwel nooit door het toilet gespoeld worden. Inspanningen om oude medic...

Meer stemmen en meer nieuwe leden voor de Algemene Waterschapspartij

Nieuws Zetelwinst AWP blijft uit door hogere opkomst 26 maart 2019 - De Algemene Waterschapspartij (AWP) is in de aanloop naar de waterschapsverkiezingen ...