Naar een integrale ecologische bescherming van waterkeringen

Ondermijnen muskusratten nu werkelijk de veiligheid van de waterkeringen in de polders? De bangmakerij van STOWA verhindert het zicht op echte oplossingen. Alleen met een brede, integrale benadering kan het complexe probleem van graafschade worden aangepakt, meent Hans Middendorp, lijsttrekker voor de Algemene Waterschapspartij (AWP) in Delfland.

Focus op vangen en doden van muskusratten

3 maart 2015 – De eenzijdige focus op het vangen en doden van ‘muskuscavia’s’ verhindert het out-of-the-box denken. Alsof het bij de muskusrattenbestrijding vooral gaat om de werkgelegenheid voor de muskusrattenjagers. Zelf spreken ze liever over muskusratten ‘vangers’ en over ‘beheer’ van muskusratten: ca.120.000 dieren gevangen en gedood in 2014. Dat kostte dan wel ca. 30 miljoen euro op jaarbasis of te wel 250 euro per gedode muskusrat.

Een muskusrat lijkt meer op een cavia dan op een bruine rat, de verwarring komt door die lelijke staart (vandaar de naam ‘watercavia’). De watercavia eet strikt vegetarisch en brengt geen ziekten over.

STOWA doet onderzoek naar de omvang van graverij door muskusratten en de invloed ervan hoogte, stabiliteit en daarmee de veiligheid van waterkeringen. Om de graafschade door muskuscavia’s beter te kunnen beoordelen, heeft de STOWA 5 muskusbouwen (zo heet het gangenstelsel) volgespoten met purschuim en vervolgens opgegraven. Er is ook een videoverslag van gemaakt. In de video wordt nogal dramatisch gedaan over de omvang van het gangenstelsel. Ook Patrick Poelmann, hoofd van de muskusrattenbestrijdingsdienst spreekt zorgelijke taal, staand voor zo’n 3D-weergave in purschuim van een muskusbouw. Die muskusbouw ziet eruit als het Atomium in Brussel, maar dan wel véél kleiner.

Graafschade: wat stelt het nu helemaal voor?

En dat brengt mij tot de volgende vraag: hoe dramatisch is de muskusschade nou? Want op het filmpje is ook duidelijk te zien dat die ‘hele grote’ muskusbouw toch alleen maar in de buitenste rand van de dijk zit, de waterveiligheid is geen moment in gevaar gekomen. Er wordt flink benadrukt in de video hoe groot zo’n muskusbouw is: wel 290 liter! Dat lijkt misschien veel maar dat is slechts 0.29 m3. In vergelijking met het volume van de dijk gaat het nergens over. Met een beetje hydraulisch aanstampen van de dijk van bovenaf is het probleem ook opgelost, toch?

De muskusbouw blijkt ook geen buis waardoor het water door de dijk naar de andere kant stroomt. Het filmpje toont een bouw met drie vluchtgangen die parallel naast elkaar liggen. En als er geen water stroomt, is er volgens mij ook geen reëel gevaar, toch? Etagebouw (in de video ‘etalagebouw’ genoemd) klinkt heel dreigend, maar het maakt het echt niet uit of er nu 1, 2 of 3 nestkommen zijn als die kommen doodlopen.

Graafschade beheren goedkoper dan muskusratten beheren?

De fundamentele vraag is: als je de muskusrattenvangers vooral inzet om schade te herstellen, zou het dan een optie kunnen zijn om (vrijwel) geen muskusratten meer te doden, of alleen op locaties met een hoog risico? En is het misschien wel veel goedkoper?

Want: wegvangen leidt er alleen maar toe dat de jonge exemplaren nog sneller geslachtsrijp worden en dus nog sneller een eigen nestkom gaan graven. Bovendien weten we dat het grootste deel van de jongen niet eens één jaar oud wordt, dus heel cynisch zou je kunnen zeggen dat een flink percentage van de gevangen muskusratten toch wel vóór het einde van het jaar zou zijn overleden.

Integrale ecologische bescherming waterkeringen

Dit is geen pleidooi om maar helemaal te stoppen met het vangen en doden van muskusratten. In sommige gevallen is wegvangen de beste oplossing om de dijk of veenkade te beschermen.  Maar in het algemeen is het beheren van graafschade misschien wel effectiever én goedkoper dan het wegvangen van muskuscavia’s.

Hoe moeten we de schade van gravers dan wel beperken? In mijn ogen is het nodig te komen tot een integrale ecologische benadering ter bescherming van de waterkeringen, waarbij gekeken wordt naar alle fauna die een gevaar kan zijn voor de waterveiligheid EN in combinatie met preventie van graafschade. Dan kijk je naar maatregelen om kwetsbare dijkstrekkingen extra te beschermen of op andere wijze onaantrekkelijk te maken voor gravers.

Zo’n brede integrale ecologische scope van de Muskusrattenbestrijdingsdienst doet veel meer recht aan het complexe probleem van graafschade aan waterkeringen door muskuscavia’s, bevercavia’s, wolhandkrabben, rivierkreeften, mollen en in de toekomst misschien ook bevers. Het biedt bovendien méér opties dan alleen maar doodmaken.

In zo’n integrale benadering dient ook aandacht te zijn voor de interactie tussen al deze gravers. Leidt het wegvangen van muskuscavia’s bijvoorbeeld tot nog meer rode rivierkreeften, die ook heel veel graafschade veroorzaken (zie video)? Ik ben benieuwd wanneer STOWA ook purschuim in de gangen van kreeften gaat spuiten!

Hans Middendorp

vice-voorzitter landelijk bestuur AWP

Doe je ook mee?

De AWP zoekt mensen met hart voor water, die willen meedenken over oplossingen voor waterproblemen.

Met jouw bijdrage van € 20, - per jaar steun je ons!

Word lid!

Laatste nieuws en opiniestukken

Waterschapslasten oneerlijk verdeeld, vindt de AWP

Opinie 7 sept 2019 - De AWP pleit voor een eerlijker verdeling van de waterschapslasten. Het enorme pakket aan aanpassingen dat de Unie van Waterschappen i...

Koninklijke onderscheiding voor Jan van Oorschot

Nieuws 26 april 2019 - AWP-bestuurder mr. Jan van Oorschot werd vandaag verrast met een Koninklijke onderscheiding. Burgemeester drs. K. Loohuis van Hoogevee...

Overgebleven medicijnen gaan niet in het toilet

Nieuws 12 april 2019 - Uit een grote enquête blijkt dat overgebleven* medicijnen vrijwel nooit door het toilet gespoeld worden. Inspanningen om oude medic...