Eindrapport Visitatie Waterketen van de commissie-Peijs

‘Samenwerking waterketen voor 98% gehaald’

Op 10 december 2014 is het eindrapport van de Visitatiecommissie door mevrouw Peijs overhandigd aan minister Schulz van Haegen. De conclusie is dat de ambities van de waterschappen, gemeenten, en drinkwaterbedrijven in het Bestuursakkoord Water (BAW) ambitieus waren, maar wel gehaald gaan worden. Minister Schultz complimenteerde de waterorganisaties dat ze gezamenlijk de handen in elkaar hebben geslagen. Op het gebied van beheer en onderhoud wordt steeds meer gezamenlijk opgetrokken en ook bij het beslissen over investeringen. “Ik ben tevreden dat de beoogde besparing van 450 miljoen in 2020 bijna is gehaald.”

Arbeider kruipt uit het riool in Budapest (foto: Pixabay)

De Visitatiecommissie is gematigd positief, omdat weliswaar flinke druk nodig was om waterschappen en gemeenten tot intensieve samenwerking en concrete ambities plus concrete  uitvoeringsprogramma’s te krijgen, maar dat dit allemaal wel grotendeels is gelukt. De besparingsambities van de waterketenpartners voor 2020 zitten op 98% van het doel van het BAW. Enkele regio’s en individuele organisaties blijven achter, dus daar kan het restant vandaan komen.

Peijs ziet dat gemeenten de komende jaren forse investeringen in het riool moeten doen. Het gaat daarbij niet zozeer om achterstallig onderhoud, als wel om het aanpassen van het rioolstelsel aan het veranderende klimaat. Extreme droogte wordt opgevolgd door extreme regenval. Daar is het rioolstelsel oorspronkelijk niet op gemaakt. Gemeenten moeten in de komende jaren flink investeren in de vervanging van riolering en in maatregelen om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. De samenwerking tussen de overheden moet de kosten beheersbaar houden.

 

‘Er begint nu een nieuwe fase’

De minister benadrukte dat nu de fase van uitvoering is aangebroken: “Er liggen concrete afspraken, maar het is nu aan alle partijen om die afspraken uit te voeren. Waar het nodig is, kunt u op mijn hulp rekenen. Ik ga samen met de koepels bekijken hoe we de vaart erin kunnen houden. We zullen in ieder geval de voortgang jaarlijks in de gaten houden. Daarnaast zal, op advies van de commissie, in 2017 een onafhankelijke toets worden uitgevoerd, tenzij uit de voortgang blijkt dat we dan overduidelijk op koers liggen”.

VNG, Vewin en de Unie van Waterschappen onderschrijven de aanbeveling om in de komende jaren de voortgang regelmatig te meten. Ook zullen in 2015 de drinkwaterbedrijven steeds meer participeren in de ingezette samenwerking binnen de waterketen. Voor een nog efficiënter waterketen zijn echter ook maatregelen van het Rijk nodig, zoals het aanpakken van de btw-plicht die samenwerking op dit moment in de weg staat.

Samenwerking in de waterketen (klik op afbeelding)

Wat kan de AWP met dit rapport?

  1. Allereerst vinger aan de pols houden, en zeker in de achterblijvende regio’s zorgen dat ambitieuzere doelen gesteld worden.
  2. En verder: wees kritisch op alle investeringen die geprogrammeerd worden. Moet het echt? Zijn er alternatieven? Kan het eenvoudiger/slimmer? De financiële winst zit in het in de hand houden van de investeringen in de waterketen!
  3. Belangrijk is ook de aanbeveling van de  commissie om ‘waterketen’ en ‘watersysteem’ veel meer te verbinden. Dat is cruciaal, omdat zeker bij waterschappen de werelden van zuivering, watersysteem en waterkwaliteit vaak nog weinig verbonden zijn.

De ‘waterketen’ is een theoretisch begrip, meer niet. Voor lagere kosten, betere kwaliteit en goede klimaatadaptatie moeten bij gemeenten de riolering, wegen en groen; en bij de waterschappen de koninkrijkjes van zuivering, watersysteem en waterkwaliteit aan elkaar worden verbonden. Gemeenten werken wel al integraal bij de inrichting en beheer van de openbare ruimte vaarwegen, groen, riolering, wijken als geheel, straatverlichting. Alles heeft met elkaar te maken. Die fysieke zaken zijn altijd verbonden met parkeren, sociale beleving, welstand, woonplezier, recreatie, zwerfvuil, veiligheid, gladheid, gezondheid, enz.

Afvoer van regenwater via de waterketen

Zoals al gezegd, de ‘waterketen’ is een theoretisch begrip, meer niet. Ik zal dat nader toelichten aan de hand van regenwater. De waterketen is de keten van drinkwaterproductie, -distributie en –verbruik, gevolgd door inzameling, transport en zuivering van afvalwater. Maar die keten opereert niet zelfstandig. Via riolering worden ook regenwater en overtollig grondwater ingezameld en afgevoerd, vaak met gebruikmaking van bovengrondse afvoer en berging, en infiltratie in de bodem. De zuivering loost op het watersysteem, evenals de noodventielen van de riolering, dus de kwaliteit en het peil van het ontvangende watersysteem zijn zeer relevant. Het watersysteem en het grondwater in de bodem zijn weer bronnen voor drinkwaterproductie. Wie durft nu de waterketen nu nog op zichzelf te bekijken?

Laat me nog iets inzoomen op gemengde riolering, wat ruim tweederde van de Nederlandse riolering is. Daar is de reguliere afvoer naar de rwzi – het vuile water – niet het meest spannend, wel de neerslag en dan met name de ‘neerslagpieken’. Kleine buien worden vermengd met het echte afvalwater, en afgevoerd naar de afvalwaterzuiveirng. Eigenlijk jammer want waar dat regenwater schoon is, wordt het nu vermengd en dus vies. Als er dus kansen zijn om regenwater uit de buizen te houden, dan moeten we dat doen! Dat afkoppelen kan wel heel duur zijn, dus het moet zeker niet tegen elke prijs. Maar waar mogelijk en tegen redelijk prijs, doen!

En dan de pieken, de zwaardere regenbuien. De vuistregel is dat zo’n 7 mm regen in het gemengde riool past, plus 2 mm in een randvoorziening. Bij een vrij normale pompovercapaciteit van 0,7 mm (bovenop de reguliere droogweerafvoer) wordt het rioolstelsel in ruwweg 10-13 uur weer leeggepompt. Bij nog zwaardere neerslag gaat de overstort werken, die wel 20 mm per uur kan afvoeren. Riolen kunnen dus veelal 25 tot 30 mm per uur afvoeren. Dat is niet voldoende om hoosbuien te verwerken, want dan komt soms 50-100 mm regen in een uur naar beneden. In dat soort gevallen is tijdelijke opvang op wegen, in parken en andere plekken noodzakelijk, want ondergronds kan dat nooit doelmatig gebeuren. De belangrijkste klimaatadaptieve maatregelen moeten dus bovengronds plaatsvinden, om plek te maken voor die zeldzame piekbuien.

Ook in relatie tot de verdere afvoer van die neerslag door het watersysteem is een integrale kijk belangrijk. Want de afvoercapaciteit van het watersysteem via de vaarten/grachten/sloten/polders naar de boezem is vaak slechts 1-2 mm per uur. Dus als het watersysteem in de polder  vol staat, dan lopen straten en wellicht zelfs gebouwen onder.

Het peil in het watersysteem bepaalt sowieso of de riolering wel z’n water wel kwijt kan. Daarbij is de snelheid van afvoer een sleutelfactor. Als de berging in het watersysteem krap is, en het peilverschil met de riolering beperkt, dan is de afvoersnelheid van het watersysteem cruciaal. Als het peil in het watersysteem stijgt, kan de situatie ontstaan dat de riolering het water niet meer kan afvoeren. Dan treedt opstuwing op in het riool en ontstaat wateroverlast. Integraal bekijken dus!

Waterkwaliteit: overstorten en afkoppelen integraal bekijken

Overstort vanuit het riool in het watersysteem leidt lokaal soms tot desastreuze gevolgen voor de waterkwaliteit, maar soms ook zorgt een overstort voor broodnodige doorspoeling van een stagnant watersysteem. Waterschappen hebben omwille van de waterkwaliteit in het afgelopen decennium aangedrongen op het opheffen van riooloverstorten, wat her en der het rioolstelsel veel kwetsbaarder heeft gemaakt voor wateroverlast. Hadden we maar integraal gekeken!

Ook bij het afkoppelen van regenwater is een integrale afweging nodig. Bij afkopppelen wordt het regenwater uit de dakgoot niet via het gemengde riool afgevoerd, maar moet het regenwater inzijgen in de grond of afstromen naar de sloot. Zeker waar de rwzi een toekomstige energie- en grondstoffenfabriek is, moet de afweging worden gemaakt of de extra duurzaamheid van de rwzi door bijv. afkoppelen, ook opweegt tegen de extra kosten. Er moet integraal worden afgewogen welke waterstromen naar de rwzi gaan, of dat water afgekoppeld KAN worden en wat dit betekent voor waterhuishouding en andere effecten ter plaatse. Gemeenten en waterschappen moeten dat samen doen, interdisciplinair.

De AWP moet aandringen op een integrale afweging bij het oplossen van waterkwaliteitsproblemen en klimaatadaptieve maatregelen.

Is jullie waterschap al zover?

 

 

 

 

 

Eric Oosterom  

(opiniebijdrage op persoonlijke titel)

 

 

 

Doe je ook mee?

De AWP zoekt mensen met hart voor water, die willen meedenken over oplossingen voor waterproblemen.

Met jouw bijdrage van € 20, - per jaar steun je ons!

Word lid!

Laatste nieuws en opiniestukken

Waterschapslasten oneerlijk verdeeld, vindt de AWP

Opinie 7 sept 2019 - De AWP pleit voor een eerlijker verdeling van de waterschapslasten. Het enorme pakket aan aanpassingen dat de Unie van Waterschappen i...

Koninklijke onderscheiding voor Jan van Oorschot

Nieuws 26 april 2019 - AWP-bestuurder mr. Jan van Oorschot werd vandaag verrast met een Koninklijke onderscheiding. Burgemeester drs. K. Loohuis van Hoogevee...

Overgebleven medicijnen gaan niet in het toilet

Nieuws 12 april 2019 - Uit een grote enquête blijkt dat overgebleven* medicijnen vrijwel nooit door het toilet gespoeld worden. Inspanningen om oude medic...