Waterbeheer in tijden van klimaatverandering

Boekbespreking: Nederland Droogteland

18 mei 2021 –  Het klimaat verandert, en de manier waarop we met water moeten omgaan, verandert mee. In elk geval tot het einde van deze eeuw zijn we waarschijnlijk wel veilig achter onze dijken, maar omdat het weer steeds grilliger wordt, komen perioden van hevige regenval en langdurige droogte beide steeds vaker voor. Het waterbeheer moet anders en daarmee verandert de klassieke rol van het waterschap naar een moderne rol als klimaatschap. De AWP pleit voor een sterke rol voor de waterschappen, juist omdat de thema’s water, klimaat en leefomgeving iedereen aangaan, ongeacht ieders politieke kleur.

Doe mee met de AWP.  Samen voor Water & Klimaat !

In ‘Nederland Droogteland’ bespreekt René Didde het waterbeheer van de toekomst met talloze actuele voorbeelden van de ‘waterhouderij’, de ‘hoogwaterboerderij’ in veenweidegebied Zegveld, een ‘moerasbos voor de chemie’, ‘elkaars plasje drinken’ en tientallen interviews door het hele watergebied heen. Het boek is een absolute must voor iedereen die “meer wil dan en met water”. Het leidt via ‘Panorama waterland’ tot ‘snelkookpan Brabant’ waarin alle droogteonderwerpen ‘stomen en sissen”, de ‘verzilting’ en ‘bodemdaling’ in het westen.

Nederland Droogteland

 

Polderen is niet meer genoeg

“Het water –  dat word je nooit de baas”. Maar het water in goede banen leiden is de bewoners van Nederland an oudsher ingegeven. Polderen, samenwerken en land terugwinnen van het water zit in onze genen. Het bewonen, afgraven van veengronden, het verhandelen van turf als brandstof en het vervoer daarvan over steeds efficiëntere kanalen naar het westen voedden handel en later industrie.

De lezer van het boek ‘Nederland Droogteland’ wordt meegenomen naar vervlogen tijden waarin alles nog goed en logisch was. Al vroeg in de middeleeuwen werkten de boeren samen om hun gronden te beschermen tegen overstroming. Toen het land verder zakte, moesten de polders worden bemalen met windmolens die later vervangen werden door stoomgemalen. De graven van Holland hadden de watertaak al snel uitbesteed aan de watergraven en dijkgraven. Al snel echter blijkt, dat de mens zijn voetafdrukken zodanig heeft neergezet, dat de oude kerntaken van de waterschappen (‘droge voeten’ en ‘veilige dijken’) niet meer toereikend zijn om alle problemen het hoofd te bieden.

Hergebruik van water

Het “nooit meer honger” van Sicco Mansholt leidde tot een grote voedselproductie, niet voor ons land alleen maar voor de hele wereld. Nederland mag trots zijn op zijn landbouw en de daaruit voortkomende vraag naar industrialisatie en nieuwe technieken. Het grondwaterpeil ging omlaag. Maar de druk op het water groeit. Zelfs Google heeft water nodig, Dow Chemical, Bavaria en de mens, de grootste gebruiker, maar ook vervuiler van het water. De waterleidingbedrijven hebben hun handen vol bij het leveren van nog steeds ongekende waterkwaliteit. De diepe grondwaterlagen worden aangesproken, de ondiepere waterlagen raken steeds meer vervuild.

De waterschappen hebben er sinds de jaren ’70 ook een belangrijke taak bij gekregen: de zuivering van (afval)water dat door de mens is vervuild. De mens heeft de bodem naar zijn hand gezet in goede maar ook slechte zin. De grondwaterkwaliteit wordt minder. Het niveau daalt.  Wij mensen moeten en kunne dat oplossen, maar wat is acceptabel qua kosten en beleving? Door industrialisatie en consumptie is de wereld vervlochten geraakt en zijn deelbelangen niet meer te onderscheiden van het algemeen belang.

Of is de weg: zoveel mogelijk hergebruik van “tweedehands water”, zodat de echte bronnen worden gespaard en er extra reservoirs kunnen worden aangelegd onder de Veluwe als ‘de nationale gieter’ of het IJsselmeer?  Het kan. Door waterbesparing bij mensen en industrie zal de natuur weer opbloeien. Technisch kunnen we van afvalwater drinkwater maken. In het Belgische Koksijde is dat al geaccepteerd. Communicatie is hierbij belangrijk. Hoeveel kosten willen we maken voor het 100% ontdoen van medicijnresten door ozon technieken en actief kool?

Met kleine plankjes probeert het waterschap om het laatste water vast te houden

 

Waterbeheer van de toekomst

Dit word de nieuwe toverformule voor het waterbeheer van de toekomst: een ‘fundamentele herschikking van het watersysteem’. Ruimtelijke ordening als instrument moet worden afgestoft: niet alles kan overal, gebiedsgericht werken is geen luxe maar noodzaak. Anders is iedere postzegelmaatregel – hoe goed ook bedoeld – slechts een druppel op de gloeiende plaat.

In die toekomst krijgt de provincie de rol van ‘tovenaar’ van de leefomgeving, waarin ‘water als leidend principe van de ruimtelijke ontwikkeling’ een centrale plaats krijgt. De provincie wordt onder de Omgevingswet ook de leidende overheid bij het beschermen en reguleren van water in processen van woningbouw, industrie, landbouw, natuur, recreatie, menselijke consumptie en afvalstromen. De provincie als bewaker van klimaat en leefomgeving, de oeroude grondwaterstromen en watercyclus.

De waterschappen worden volgens Didde onder de Omgevingswet de ‘oliemannetjes’ van de provincie, die de uitvoering in goede banen leiden. Daar zijn ze goed in, al eeuwenlang. Een nieuw waterbeheer gericht op ‘omgekeerde ontwatering’: vernatting waar dat kan, de natuur gedijt er wel bij. Met de droogte door klimaatverandering als motor voor verandering!

Oliemannetjes

De waterschappen hebben een eeuwenlange historie. In de jaren ’70 van de vorige eeuw startte het grote ‘fuseren’ van de meer dan 3500 losse polders tot de huidige 21 grote waterschappen. Waterschappen kwamen uit hun ivoren torens, en werden zichtbaarder voor de inwoners. Er kwamen algemene waterschapsverkiezingen. En het takenpakket van de waterschappen werd ook steeds breder.

De AWP pleit voor een sterke rol voor de waterschappen, juist omdat de thema’s water, klimaat en leefomgeving iedereen aangaan, ongeacht ieders politieke kleur. Dat betekent enerzijds dat de waterschapsbesturen lef moeten tonen en de regie moeten nemen in het waterbeheer en de klimaatadaptatie in de eigen regio. Anderzijds moeten de provinciale besturen ook de waterschappen in hun kracht moeten zetten als waterautoriteit.

 

 

 

 

 

 

Rini Hermus

lid van de strategiecommissie van de Algemene Waterschapspartij

De Algemene Waterschapspartij zoekt mensen met hart voor water.

Doe jij ook mee? Steun de AWP met jouw bijdrage van 25 euro per jaar!

Word lid!

Laatste nieuws en opiniestukken

Waterschap wordt sterker door Omgevingswet

Opinie 13 juni 2021 - Met de Omgevingswet in aantocht op 1 juli 2022 gaan de ingesleten verhoudingen tussen provincies, waterschappen en gemeenten flink ve...

Watersysteemheffing stijgt vier keer sneller dan inflatie - AWP wil eerlijke lastenverdeling

Nieuws Lastendruk huishoudens groeit zelfs met 5,4% in 2020 26 mei 2021 - De Unie van Waterschappen heeft de cijfers over 2020 bekend gemaakt. En wat blij...

AWP wil meer controles op bestrijdingsmiddelen in het water

Opinie Meer bestrijdingsmiddelen boven de norm dan vorig jaar 30 april 2021 - De Waterkwaliteitsrapportage 2020 valt tegen. Vorig jaar rapporteerde Delfla...